mijn vader en ik – 1953

Het was een regelmatig terugkerend ritueel. Als mijn vader aan het einde van de middag thuiskwam uit zijn werk verstopte ik me snel onder het houten bureau in de kamer. ‘Waar is Arnold’, vroeg hij dan verbaasd als hij de kamer in kwam. Vervolgens liep hij eerst alle andere verstopplekken langs. De spanning liep bij mij vaak zo hoog op dat ik moeite moest doen om geen kick te geven.
Op zondagmiddag mocht ik wel eens mee op de fiets, als hij op bezoek ging bij zijn ome Kees in Jutphaas. Dat voelde geweldig, daar voorop die fiets, ik alleen met mijn vader.
Later groeide de afstand. Zoals veel vaders in de jaren vijftig was hij alle dagen weg voor zijn werk. Dat was niet de enige reden voor de verwijdering. Mijn vader kreeg het moeilijk met zichzelf. Hij zat gevangen in zijn eigen gevoelens, opgesloten in zijn zelfkritiek. Als hij thuis was, was hij vaak in zichzelf gekeerd. Al kon hij goed verwoorden hoe wij, kinderen, ons dienden te gedragen.

Voor de aanvang van een kerstmaal zaten mijn vader en ik als enigen alvast aan de gedekte tafel, in afwachting van de anderen. Mijn vader legde een hand, de handpalm naar boven gekeerd, naast mij op tafel. Hij zei niets, maar glimlachte verlegen. Het was een onverwacht gebaar van toenadering. Ik voelde zijn genegenheid en tegelijk zijn machteloosheid.
Hij leerde me met veel geduld viool spelen. Ik gaf er na een tijd de brui aan. Hij gaf me een fototoestel en deed me voor hoe ik zelf de foto’s kon ontwikkelen. Tijdens mijn tienerjaren was hij altijd bereid om mij na afloop van schoolfeestjes met de auto in Utrecht op te halen, hoe laat het ook was. En toen ik eens geen zin had om mijn kapotte Tomos naar de fietsenmaker te brengen, attendeerde mijn moeder mij er na een paar dagen op, dat mijn vader de brommer had weggebracht. Ik was niet op een leeftijd om achter de strenge geslotenheid zijn goede bedoelingen op te merken.
De komende week is het 50 jaar geleden dat mijn vader overleed, aan een onduidelijke neurologische aandoening. Ik was negentien. Het is een halve eeuw geleden, maar sindsdien is hij wat dichterbij gekomen. Zo heb ik de voorliefde voor geschiedenis en voor klassieke muziek van hem overgenomen.

In 1993, toen ik zelf al weer een tijdje vader was, heb ik hem een brief geschreven. Ik liet hem weten dat ik een lieve vrouw en twee zoontjes had, een goede baan, en een prachtig huis. Dat hij zich geen zorgen om mij hoefde te maken. Ik schreef over zijn moeilijkheden en zijn lijden. Over hoe ik dit ervaren heb toen ik als enige van de kinderen nog thuis woonde. Op dat moment tijdens het schrijven stopte mijn pen, ik aarzelde lang. Toen schreef ik: ‘ik heb een echte vader gemist’, om er direct aan toe te voegen: ‘jij kon er niets aan doen.’
Dat laatste klopt niet helemaal. Maar sinds ik me verdiept heb in mijn familiegeschiedenis en in het gezin waarin hij is opgegroeid, begrijp ik beter wie hij was.