De Britse premier Sunak wil koste wat het kost zijn plan doorzetten om migranten naar Rwanda te sturen. Deporteren, kan je beter zeggen, want het enkeltje Afrika is niet vrijwillig. De hoogste Britse rechter heeft er een stokje voor gestoken, omdat Rwanda geen veilig land is. Geen punt, meent Sunak, dan nemen wij hier gewoon een wet aan die bepaalt dat Rwanda wel veilig is.

De nazi’s hebben lange tijd het plan gehad om alle Europese Joden naar Madagaskar te verplaatsen, destijds een Franse kolonie. Ook na de verovering van Europa in 1940 werden de voorbereidingen hiervoor getroffen. De Joden zouden op het Afrikaanse eiland ‘in vrijheid’ kunnen leven, dat wil zeggen onder het bestuur van de SS. Het voornemen strandde uiteindelijk op logistieke problemen en op het gebrek aan medewerking vanuit de Franse Vichyregering. Toen hebben de nazi’s maar een ander plan bedacht.
De Nederlandse NSB-leider Mussert, die altijd graag de indruk wilde wekken, dat hij niets met Duitsland te maken had, lanceerde in 1938 zijn eigen voorstel. Hij vond Suriname wel een geschikte bestemming voor de Nederlandse Joden. Zijn droom was dat Groot-Brittannië en Frankrijk hun Guyana’s voor hetzelfde doel zouden opofferen. Er kwam natuurlijk niets van het plan terecht, zodat Mussert al in augustus 1940 een verzoek stuurde aan Hitler om Nederland van de Joden te zuiveren.

De Bijzondere Rechtspleging, bron: Nationaal Archief

Oog om oog, tand om tand, zo zou je de sfeer in het Nederlandse kamp kunnen omschrijven toen de krachtsverhoudingen in de Tweede Wereldoorlog kantelden. De regering in Londen dacht alvast na over de inrichting van de naoorlogse maatschappij. Voor landverraders zoals NSB’ers zou er in Nederland geen plaats meer zijn na de bevrijding. Die moesten ophoepelen, vond Wilhelmina. Men bedacht dat Nederland nog een ander zonnig buitengebied had, Nieuw-Guinea. Was dat niet een mooie plek voor die collaborateurs? De minister van Justitie wist nog voor elkaar te krijgen, dat de berechting ordelijk diende te verlopen. De Bijzondere Rechtspleging werd vanaf 1945 een wat chaotische rechtsgang, met name door het hoge aantal gearresteerden. Na een paar jaar was er nog een groep geïnterneerden over en kwam het Nieuw-Guineaplan weer uit de ijskast. Meer dan tweehonderd veroordeelden werden naar het Aziatische eiland verscheept. De tijd had de scherpe kanten van het plan afgehaald. De overplaatsing geschiedde op basis van vrijwilligheid. Bovendien was het niet de bedoeling dat men daar voor altijd zou blijven. Heropvoeding in werkkampen, dat was het doel. Enkele jaren later keerden bijna alle mannen met een getuigschrift terug.

Nog even terug naar de oorlog. Mijn grootouders en mijn ouders boden in ’44 / ’45 onderdak aan evacués uit Gennep: een man, een vrouw en een zoon van vijftien. In de jaren negentig ben ik met mijn moeder nog een keer naar Gennep gereden. De herinneringen waren snel uitgewisseld. De zoon, inmiddels in de zestig, had nog wel wat andere noten op zijn zang. Hij ging heftig tekeer tegen migranten en asielzoekers. De man die ooit als vluchteling hartelijk in Vleuten was onthaald, vond dat al die buitenlanders op een schip gezet moesten worden, met een enkeltje oceaan.